Sarajevo

Sarajevo duboko očarava posetioce kao upečatljiv „evropski Jerusalim“ gde atmosferski otomanski bazar Baščaršija i njegovi tradicionalni kazandžije još uvek ritmično kuju posuđe pored elegantnih austrougarskih kafana koje služe bosansku kafu uz poseban ritual, katolička katedrala deli svega nekoliko gradskih blokova sa srpskom pravoslavnom crkvom i brojnim otomanskim džamijama u izuzetnoj religijskoj harmoniji, a otrežnjujuće rupe od metaka i ožiljci od šrapnela i dalje su vidljivi na bezbrojnim zgradama, čuvajući bolno sećanje na opsadu iz 1990-ih koju lokalno stanovništvo odbija da zaboravi. Ova dramatična prestonica okružena planinama (oko 275.000 stanovnika u samom gradu i nešto više od 550.000 u širem metropolitanskom području), jedinstveno smeštena na mestu gde se Istok istinski susreće sa Zapadom, herojski je preživela najdužu modernu vojnu opsadu u Evropi (brutalnih 1.425 dana od aprila 1992. do februara 1996.

godine, sa preko 11.000 ubijenih), izronivši sa neverovatnim duhom otpornosti i odlučnosti — tu je Latinska ćuprija gde je sudbonosni atentat bosanskog Srbina Gavrila Principa na nadvojvodu Franca Ferdinanda 1914. godine pokrenuo Prvi svetski rat i promenio svetsku istoriju, nezaobilazni Muzej tunela (Tunel spasa, oko 587 RSD–1.175 RSD / 9,78 KM–20 KM zavisno od vrste karte) koji čuva očajnički tunel spasa od 800 metara tajno prokopan ispod piste aerodroma Sarajevo, i prepoznatljive Sarajevske ruže — ožiljci od minobacačkih granata na trotoarima ispunjeni crvenom smolom koji označavaju mesta gde su civili stradali od granatiranja, služeći kao trajni spomenici širom grada. Atmosferski otomanski stari grad Baščaršija (Čaršija, osnovana u 15.

veku) neprestano bruji od mirisnog dima sa roštilja gde se peku ćevapi, zanatskih radnji sa tradicionalnim bakarnim posuđem u kojima se ručno kuju predmeti, prodavaca tepiha i kultne drvene česme Sebilj gde se okupljaju stotine golubova — veličanstvena Gazi Husrev-begova džamija (1530, ulaz slobodan, uz obavezno izuvanje obuće iz poštovanja) poziva vernike na pet dnevnih molitvi dok turisti razgledaju obližnje prodavnice koje nude ukrašene setove za tursku kafu, tradicionalne ćilime i bakarno posuđe. Ipak, Sarajevo na neverovatan način slojevito prikazuje više civilizacija i carstava: elegantnu austrougarsku žutu arhitekturu duž pešačke ulice Ferhadija sa evropskom kulturom kafića, brutalistički beton iz jugoslovenske ere uključujući prepoznatljivi uvrnuti Avaz Twist Tower, i u ratu oštećenu Vijećnicu (Nacionalna biblioteka, rekonstruisana nakon što je namerno granatiranje 1992. uništilo više od 2 miliona knjiga) sa svojom zadivljujućom fasadom u mavarskom stilu koja je pedantno obnovljena.

Žičara na planini Trebević (gondola, oko 1.202 RSD / 20 KM povratna karta za posetioce, jeftinije za lokalno stanovništvo, prelepo obnovljena 2018. nakon potpunog ratnog uništenja) penje se na 1.160 metara nudeći panoramski pogled pre nego što stigne do napuštenih ruševina bob staze sa Zimskih olimpijskih igara 1984. godine, gde nekadašnja olimpijska slava stoji u jezivom kontrastu sa kasnijom upotrebom kao snajperskih i artiljerijskih položaja tokom opsade — oronula betonska staza prekrivena grafitima nudi nadrealnu i otrežnjujuću lekciju istorije na otvorenom o uništenoj nadi i otpornosti.

Bogata kultura ishrane sa entuzijazmom slavi tradicionalnu bosansku kuhinju: ćevape ili ćevapčiće (ručno valjano meso sa roštilja servirano u mekom somunu sa sirovim lukom i kajmakom, 352 RSD–587 RSD / 5,87 KM–9,78 KM za izdašne porcije, nacionalno jelo koje se nalazi svuda), hrskavi burek (pita od tankih kora punjena mesom, sirom ili spanaćem, tradicionalni doručak 117 RSD–235 RSD / 1,96 KM–3,91 KM) i ritual ispijanja bosanske kafe (kafa, servirana u prepoznatljivoj bakarnoj džezvi uz rahat-lokum, sporija i ceremonijalnija od turskog stila). Fascinantni muzeji obuhvataju dirljivi Muzej ratnog detinjstva (oko 587 RSD / 9,78 KM, lične priče dece tokom opsade), Galeriju 11/07/95 (približno 720 RSD / 12 KM, potresni multimedijalni memorijal genocidu u Srebrenici) i Jevrejski muzej koji prati vekove sefardskog nasleđa pre Holokausta i rata. Vredni jednodnevni izleti vode do čuvenog rekonstruisanog mosta i otomanske arhitekture u prelepom Mostaru (2,5 sata autobusom, 1.175 RSD–1.762 RSD / 20 KM–29 KM), mistične derviške tekije u Blagaju izgrađene u steni pored izvora reke Bune, i netaknutih šuma Nacionalnog parka Sutjeska sa spomenikom iz Drugog svetskog rata iz Titove ere.

Posetite grad u prijatnom periodu od aprila do oktobra za idealno prolećno i jesenje vreme od 15-28°C savršeno za šetnju (leto u julu i avgustu može dostići 30-35°C), mada hladni zimski meseci (novembar-mart redovno -5 do 8°C uz povremeni sneg) nude skijanje na obližnjim olimpijskim planinama Jahorini i Bjelašnici. Sa neverovatno pristupačnim cenama (3.524 RSD–7.047 RSD / 59 KM–117 KM dnevno za smeštaj, hranu, prevoz i aktivnosti — među najjeftinijim prestonicama Evrope), dubokom i složenom istorijom koja jedinstveno meša petovekovno otomansko nasleđe sa austrougarskim carskim periodom i jugoslovenskim socijalizmom, a sve to tragično obeleženo nedavnim ratom u Bosni, iskrenom toplinom i gostoprimstvom lokalnog stanovništva uprkos pretrpljenim nedaćama, dramatičnim položajem u planinskoj dolini i tom jedinstvenom pozicijom gde se islamski Istok autentično susreće sa hrišćanskim Zapadom, Sarajevo pruža najslojevitije, najdirljivije i kulturno najbogatije iskustvo na Balkanu — gde odjeci kovanja bakra odzvanjaju uz crkvena zvona i poziv na molitvu, gde ratno sećanje koegzistira sa nadom, a posetioci otkrivaju najfascinantniji i duhovno najraznovrsniji kvadratni kilometar u Evropi.