فاس

فاس، پایتخت معنوی، فرهنگی و فکری مراکش، مسحورکننده و غرق‌کننده است؛ جایی که مدینه‌ی فوق‌العاده پیچیده‌ی فاس البالی، با بیش از ۹۴۰۰ کوچه‌ی تنگ (میراث جهانی یونسکو و بزرگترین منطقه‌ی شهری بدون خودرو در جهان)، تمدن اسلامی قرون وسطی را تقریباً دست‌نخورده حفظ کرده است، حوضچه‌های دایره‌ای شکل سنگی دباغی معروف شوآرا که از رنگ‌های طبیعی رنگارنگ پر شده‌اند، رنگین‌کمان‌های زنده‌ای را بر چشم‌انداز کارگران دامنه تپه می‌پاشند، و الاغ‌های سنگین‌بار و چرخ‌های دستی که از گذرگاه‌هایی با عرض به سختی دو متر عبور می‌کنند، همچنان راه اصلی جابجایی کالا در کوچه‌هایی هستند که نقشه کلی آن‌ها در بیش از ۱۰۰۰ سال گذشته تغییر چندانی نکرده است، در حالی که صنعتگران سنتی کاسه‌های مسی را می‌کوبند، ابریشم را بر دارهای چوبی می‌بافند و با استفاده از تکنیک‌های نسل به نسل مانده، روی چرم گلدوزی می‌کنند. یکی از بزرگترین شهرهای مراکش (با جمعیتی حدود ۱.۳ میلیون نفر) که در سال ۷۸۹ میلادی توسط ادریس اول بنیان نهاده شد، همچنان قلب فکری و مذهبی این پادشاهی است—مجموعه دانشگاه و مسجد القرویین (بنیان‌گذاری شده در سال ۸۵۹ میلادی، که توسط گینس به عنوان قدیمی‌ترین دانشگاه فعال جهان که به طور مداوم مدرک تحصیلی اعطا می‌کند، به رسمیت شناخته شده است) به مدت بیش از ۱۰۰۰ سال به دانشمندان اسلامی آموزش داده است، مدارس قرآنی (مدرسه‌ها) زیبا با کاشی‌کاری‌های زلیج و چوب سدر کنده‌کاری‌شده، قرائت قرآن را آموزش می‌دهند و خانواده‌های اشرافی مغرور فاسی، سنت‌های اصیل را در ریاض‌های کاخ‌مانند پنهان با حیاط‌های آب‌نما، پشت درهای بی‌نشان مدینا حفظ می‌کنند. مدینه‌ی خیره‌کننده‌ی فاس البالی (ثبت‌شده در یونسکو، با حدود ۱۵۶٬۰۰۰ نفر جمعیت که در ساختار شهری روزمره‌ی قرون وسطایی درون دیوارها زندگی می‌کنند) بازدیدکنندگان ناآماده را کاملاً مبهوت می‌کند: گم شدن کامل و قطعی در بیش از ۹۴۰۰ گذرگاه پرپیچ‌وخم آن، جایی که حتی نقشه‌های دقیق نیز بی‌فایده هستند، اجتناب‌ناپذیر است، برای گشت‌وگذار از دروازه باشکوه باب بوجلود با کاشی‌کاری‌های آبی و سبز تا گنجینه‌های پنهان، از جمله کوزه‌های گرد سنگی دباغی شوآرا که در آن دباغان تا زانو در رنگ‌های طبیعی حاصل از فضولات کبوتر ایستاده‌اند (مشاهده از تراس‌های مغازه‌های اطراف که شما را به خرید چرم ترغیب می‌کنند)، استخدام راهنمای رسمی (حدود ۲۰۰ تا ۴۰۰ درهم مراکشی برای نیم روز) به شدت توصیه می‌شود.

کاشی‌کاری‌های موزاییکی هندسی و پیچیدهٔ فوارهٔ نجارین، و مقبره‌های ویران‌شدهٔ مرینیان بر فراز تپه که چشم‌اندازهای خیره‌کنندهٔ غروب آفتاب را بر دریای بی‌پایان بام‌های سفالی و مناره‌های مدینه ارائه می‌دهند. با این حال، فاس قطعاً پاداش می‌دهد به کسانی که حاضرند آشفتگی را بپذیرند و فشار شدید بازاریان را تحمل کنند: بازارچه‌های تخصصی سفالگری، سرامیک‌های دست‌نقاشی‌شده و پیچیده‌ای را با طرح‌های سنتی آبی و سفید فاس می‌فروشند، فلزکاران ورقه‌های برنج را برای ساخت چراغ‌های آراسته می‌کوبند و صدای آهنگ درخشانشان در بازارهای سرپوشیده طنین‌انداز می‌شود، و کاروان‌سرای‌های پنهان (کاروان‌سرای‌های سنتی با حیاط‌های داخلی) میزبان قالی‌بافانی هستند که طرح‌های هندسی بربر را بر دارهای عمودی می‌بافند. مدرسهٔ باشکوه الاترین (ورودی حدود ۲۰ درهم مراکشی) و مدرسهٔ بزرگ‌تر بوییانیا (مشابه) کاشی‌کاری‌های هندسی زلیج، پرده‌های کنده‌کاری‌شده از چوب سدر، و گچ‌بری‌های خوشنویسی را به نمایش می‌گذارند که نمادی از هنرهای تزئینی اسلامی در اوج شکوفایی آن است.

فرهنگ غذایی اصیل، آشپزی متمایز فاسی را جشن می‌گیرد: پاستیلا (پای شیرین و خوش‌طعم لایه‌لایه که به طور سنتی با گوشت کبوتر، بادام و دارچین پر می‌شود)، گوشت بره مکویی که به آرامی کباب می‌شود، و غذای خاص و جالب فاسی که از دانه‌های زیتون دودی‌شده با سبزیجات معطر تهیه می‌شود. درهای طلایی مشهور کاخ سلطنتی عظیم تنها برای عکاسی از بیرون درخشان هستند (ورود برای گردشگران ممنوع است، زیرا اقامتگاه فعال سلطنتی است)، در حالی که مِلا تاریخی (محله یهودیان) شامل کنیسه ها و قبرستانی در دامنه تپه است که به زمانی برمی‌گردد که فاس پیش از مهاجرت در اواسط قرن بیستم، میزبان یک جامعه شکوفا از یهودیان سفاردی بود. برای بهره‌مندی از دمای مطبوع ۱۵ تا ۲۸ درجه سانتی‌گراد که برای گشت‌وگذار در مدینه ایده‌آل است، در ماه‌های مارس تا مه یا اکتبر تا نوامبر به آنجا سفر کنید — تابستان (ژوئن تا اوت) با گرمای شدید ۳۰ تا ۴۰ درجه سانتی‌گراد، گذرگاه‌های داخلی بی‌هوای مدینه را واقعاً خفه‌کننده و خطرناک می‌کند.

با فضایی قرون وسطایی چنان اصیل که تا حد غرق‌کننده بودن پیش می‌رود، راهنماهایی که با وجود امتناع قاطع شما، در هر گوشه‌ای برای گرفتن کمیسیون حاضر می‌شوند، و هجوم چندحسی (بوی افسانه‌ای و طاقت‌فرسای چرم در دباغی‌ها، اذان‌هایی که از ده‌ها مسجد طنین‌انداز می‌شود، عطر ادویه‌ها، فریاد فروشندگان، تردد الاغ‌ها)، فاس، شدیدترین، چالش‌برانگیزترین و اصیل‌ترین تجربه مدینه‌ای مراکش را ارائه می‌دهد—اصیل‌تر از مراکش، گیج‌کننده‌تر از هر جای دیگر در مراکش، و در نهایت برای کسانی که صبر و تحمل آشوب را دارند، پربارتر است.